Urzędy
Prezydent podpisał ustawę o systemach sztucznej inteligencji. Powstaje krajowy nadzór nad AI
Prezydent RP podpisał ustawę o systemach sztucznej inteligencji, która trafi teraz do Dziennika Ustaw. Nowe przepisy tworzą podstawy prawne dla kompleksowego wsparcia innowacji w obszarze AI, zwiększają bezpieczeństwo użytkowników systemów sztucznej inteligencji oraz zapewniają korzystne warunki wdrażania nowoczesnych technologii w przedsiębiorstwach i instytucjach.
Polska implementacja unijnego AI Act
Ustawa wprowadza w Polsce rozwiązania wynikające z unijnego rozporządzenia AI Act – ustanawia jednolite w całej Unii Europejskiej zasady dotyczące systemów sztucznej inteligencji, zapewnia ochronę praw podstawowych i bezpieczeństwa obywateli korzystających z systemów AI, a tym samym zwiększa społeczne zaufanie do nowych technologii. Jednocześnie przepisy mają tworzyć korzystne warunki dla rozwoju branży AI w Polsce.
– To ważny krok w rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce. To nie tylko wsparcie nowych technologii, ale także lepsze zrozumienie i kontrolowanie systemów AI – powiedział wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, dodając, że przepisy z jednej strony tworzą dobre warunki rozwoju sztucznej inteligencji, a z drugiej – zwiększają bezpieczeństwo jej użytkowników.
Jak zaznacza wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski, nadzorujący ustawę w resorcie, jej wejście w życie natychmiast uruchamia cały proces wdrożeniowy – ustawa daje bowiem podstawę prawną do uruchomienia piaskownicy regulacyjnej, a równolegle ruszają prace techniczne nad jej funkcjonowaniem.
Nowy organ nadzorczy: KRiBSI
Kluczowym elementem nowych przepisów jest powołanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – niezależnego organu, który obsługiwać będzie od strony organizacyjnej Ministerstwo Cyfryzacji. To do KRiBSI obywatele, przedsiębiorcy i instytucje będą mogli zgłaszać skargi dotyczące działania systemów AI.
Pracami Komisji pokieruje przewodniczący, powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na pięcioletnią kadencję. Zgodnie z harmonogramem przewidzianym w ustawie, przewodniczący ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia przepisów w życie, a cała Komisja – w ciągu trzech miesięcy. W praktyce oznacza to, że przewodniczący zostanie wyłoniony w październiku 2026 r., a Komisja rozpocznie działalność w listopadzie.
KRiBSI będzie organem kolegialnym, w którego skład wejdą przedstawiciele:
- Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,
- Komisji Nadzoru Finansowego,
- Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji,
- Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Do zadań Komisji będzie należało rozpatrywanie zgłoszonych nieprawidłowości w działaniu systemów AI (np. zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa czy błędne decyzje podejmowane przez systemy), wspieranie rozwoju krajowego ekosystemu AI poprzez tworzenie i zarządzanie piaskownicami regulacyjnymi, prowadzenie działań edukacyjnych i informacyjnych, a także wydawanie opinii indywidualnych, które mają dawać przedsiębiorcom i instytucjom pewność co do zgodności wdrażanych rozwiązań z przepisami, zanim zostaną one uruchomione.
Piaskownice regulacyjne – bezpieczne testowanie AI
Ustawa tworzy również ramy prawne funkcjonowania piaskownic regulacyjnych – rozwiązania umożliwiającego przedsiębiorstwom i instytucjom testowanie nowych rozwiązań opartych na AI w bezpiecznym i kontrolowanym środowisku, pod nadzorem właściwego organu i zgodnie z określonymi wymogami regulacyjnymi. Polska jest jednym z pierwszych krajów w Europie, które wdrażają takie mechanizmy.
– Firmy muszą mieć łatwość w testowaniu rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję w bezpiecznym otoczeniu prawnym. Piaskownice regulacyjne AI, które wprowadzamy, przyspieszą rozwój i wykorzystanie komercyjne tej technologii. Naszym głównym celem jest wspieranie innowacji – przekazał wiceminister Dariusz Standerski.
Istotnym udogodnieniem jest zapis, zgodnie z którym mikro-, mali i średni przedsiębiorcy będą mogli uczestniczyć w piaskownicy regulacyjnej nieodpłatnie. Ustawa zapewnia jednocześnie poszanowanie praw przedsiębiorców, ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa oraz możliwość sądowej kontroli rozstrzygnięć KRiBSI.
Zmiany wprowadzone w toku prac parlamentarnych
W trakcie prac w Sejmie i Senacie do ustawy wprowadzono szereg poprawek, które – jak podkreśla resort cyfryzacji – w większym stopniu odpowiadają na potrzeby obywateli i przedsiębiorców. Wśród najważniejszych zmian znalazły się:
- korzystniejsze warunki dla uczestników piaskownic regulacyjnych, w tym możliwość korzystania ze wsparcia technologicznego oraz preferencyjne opłaty dla jednostek samorządu terytorialnego;
- usprawnienie prac KRiBSI, m.in. poprzez szybsze procedury wydawania opinii indywidualnych;
- rezygnację z uprawnień KRiBSI o charakterze zakazów i nakazów, takich jak wycofanie systemu z rynku lub z użytku bądź usunięcie jego elementów;
- zwiększenie transparentności działalności przewodniczącego KRiBSI i jego zastępców poprzez doprecyzowanie obowiązku składania oświadczeń majątkowych;
- wzmocnienie ochrony tajemnic prawnie chronionych, w szczególności tajemnicy przedsiębiorstwa, w postępowaniach prowadzonych przez Komisję.
Głosy komentatorów: chwalone interpretacje, brakująca regulacja incydentów
Podpisanie ustawy odbiło się szerokim echem wśród ekspertów zajmujących się prawem nowych technologii. Piotr Kaniewski, prawnik specjalizujący się w kwestiach dotyczących AI law / AI governance oraz IT law skomentował wejście przepisów w życie na LinkedInie, nazywając je momentem, w którym w Polsce zaczyna kształtować się ład zarządzania systemami AI, wynikający z unijnego AI Act.
Przewidziana w ustawie możliwość ubiegania się o indywidualne interpretacje wydawane przez KRiBSI spotyka się z pozytywnymi ocenami. Specjaliści zwracają jednak uwagę na dwa mankamenty nowych przepisów: po pierwsze, ustawa o systemach sztucznej inteligencji w praktyce nie reguluje samych systemów AI, lecz przede wszystkim ustanawia ład instytucjonalny umożliwiający egzekwowanie norm wynikających z AI Act. Po drugie, ustawodawca nie odniósł się w ustawie do kwestii obsługi poważnych incydentów związanych z działaniem systemów AI, co – jego zdaniem – może utrudniać praktyczne stosowanie przepisów.
Materiał opracowany na podstawie komunikatu Ministerstwa Cyfryzacji.
