Badania
Region ma talent, ale brakuje mu skali.
CEE Digital Coalition apeluje o wspólny fundusz AI w raporcie #CEEAIChallenger 2026
Wspólny fundusz inwestycyjny, większy dostęp do kapitału na wzrost, wsparcie dla małych i średnich firm we wdrażaniu sztucznej inteligencji oraz spójniejsze podejście do regulacji – tego, zdaniem branży cyfrowej, potrzebuje Europa Środkowo-Wschodnia, by w pełni wykorzystać swój potencjał w wyścigu o AI. To główne wnioski raportu #CEEAIChallenger 2026, opublikowanego we wrześniu 2026 roku przez CEE Digital Coalition.
CEE AI Fund – kapitał dla firm, które chcą zostać w regionie
Jedną z najbardziej konkretnych rekomendacji raportu jest utworzenie CEE AI Fund – regionalnego funduszu opartego na współpracy publiczno-prywatnej, który mógłby inwestować w firmy na różnych etapach rozwoju, ze szczególnym naciskiem na scale-upy potrzebujące większych rund finansowania. Autorzy podkreślają, że kapitał publiczny powinien działać jako katalizator dla prywatnych inwestycji, a nie ich substytut.
To odpowiedź na jedną z kluczowych słabości zarówno rynku europejskiego, jak i regionalnego. Jak wskazują eksperci branży cyfrowej z regionu, Europa Środkowo-Wschodnia potrafi tworzyć udane startupy, ale znacznie trudniej jest jej utrzymać je na etapie skalowania, gdy firmy potrzebują poważnego kapitału na ekspansję międzynarodową, talenty i infrastrukturę.
W 2025 roku spółki AI na całym świecie pozyskały 258,7 mld dolarów w rundach venture capital. Około 75% tej wartości trafiło do firm z USA, podczas gdy spółki z całej Unii Europejskiej przyciągnęły zaledwie 6%. Raport argumentuje jednak, że odpowiedzią dla CEE nie powinno być jedenaście osobnych strategii inwestycyjnych – poszczególne rynki regionu są relatywnie niewielkie, ale razem mogą stworzyć znacznie bardziej atrakcyjny ekosystem dla inwestorów. Obok CEE AI Fund raport rekomenduje więc rozwój transgranicznych instrumentów finansowych oraz wykorzystanie istniejących ram współpracy regionalnej do lepszego połączenia krajowych ekosystemów VC.
AI musi dotrzeć do tysięcy zwykłych firm, nie tylko liderów technologicznych
Drugim filarem rekomendacji jest przyspieszenie realnej adopcji AI w gospodarce, szczególnie wśród małych i średnich przedsiębiorstw.
Skalę wyzwania pokazują dane cytowane w raporcie. W 2025 roku z AI korzystało 20% unijnych firm zatrudniających co najmniej 10 osób. W Polsce wskaźnik ten wyniósł jednak tylko 8,4%, a w Rumunii 5,2%. Dla porównania, w Danii adopcja AI sięgnęła 42%, a w Finlandii 37,8%.
Raport podkreśla, że sam dostęp do narzędzi AI nie jest jeszcze transformacją. Prawdziwą miarą sukcesu jest to, czy AI realnie zwiększa produktywność, poprawia jakość, przekształca procesy biznesowe i pozwala firmom tworzyć produkty i usługi o wyższej wartości. Autorzy rekomendują więc programy adopcyjne dla MŚP, rozwój kompetencji i uczenie się przez całe życie, łatwiejszy dostęp do infrastruktury obliczeniowej oraz silniejsze partnerstwa publiczno-prywatne i piaskownice regulacyjne. Jak wskazuje branża cyfrowa regionu, małe firmy potrzebują przede wszystkim praktycznego wsparcia: identyfikacji odpowiednich zastosowań AI, oceny zwrotu z inwestycji, doboru właściwych technologii, wdrożenia ich w procesy biznesowe i przeszkolenia pracowników.
Jeden AI Act nie może oznaczać 27 różnych sposobów jego stosowania
Trzecią kluczową rekomendacją raportu jest ograniczenie fragmentacji regulacyjnej w UE. Autorzy ostrzegają, że wspólne europejskie przepisy tracą część swojej wartości, gdy państwa członkowskie interpretują i wdrażają je w różny sposób.
Raport wzywa między innymi do: unikania krajowego „złocenia” unijnych przepisów (gold-plating), silniejszej koordynacji między krajowymi organami odpowiedzialnymi za AI, wypracowania wspólnego stanowiska regionu CEE wobec kluczowych kwestii regulacyjnych, szerszego wykorzystania piaskownic regulacyjnych oraz bardziej przewidywalnych harmonogramów wdrażania nowych obowiązków. Wskazuje też na potrzebę większej pewności prawnej na styku regulacji AI i RODO.
Europa Środkowo-Wschodnia nie potrzebuje kopiować Doliny Krzemowej
Raport podkreśla również, że region nie musi powielać amerykańskiego modelu rozwoju AI. Europa Środkowo-Wschodnia liczy niemal 100 milionów mieszkańców, odpowiada za 12,3% unijnego PKB, a jej sektor ICT zapewnia około 1,64 mln miejsc pracy. Do jej atutów należą też silna baza przemysłowa, zaplecze inżynierskie oraz kompetencje w takich obszarach jak produkcja, energetyka i logistyka.
Zdaniem autorów raportu to właśnie łącząc te zdolności ze sztuczną inteligencją, region powinien budować swoją przewagę konkurencyjną. Zamiast próbować odtworzyć największe amerykańskie firmy technologiczne, celem powinno być wykorzystanie AI do transformacji przemysłu i rozwijania wyspecjalizowanych rozwiązań, które da się skalować na rynki europejskie i globalne.
O autorach
Raport „#CEEAIChallenger 2026: Central Eastern European perspective on AI” powstał z inicjatywy CEE Digital Coalition, zrzeszającej organizacje branży cyfrowej z całego regionu. Dokument oparto na konsultacjach prowadzonych przez organizacje członkowskie Koalicji w poszczególnych krajach – ich celem było zebranie różnych perspektyw na temat barier w rozwoju i adopcji AI oraz tego, co region musi zrobić, by lepiej wykorzystać swoje atuty technologiczne i gospodarcze.
W ramach inicjatywy odbyły się spotkania w Bukareszcie, Pradze, Wilnie i Bratysławie, a serię zamknęła debata w Brukseli. W dyskusjach uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, biznesu, sektora technologicznego, świata akademickiego oraz eksperci. Rozmowy koncentrowały się na kluczowych barierach rozwoju AI: dostępie do kapitału, tempie adopcji technologii, infrastrukturze i mocach obliczeniowych, kompetencjach oraz otoczeniu regulacyjnym.
Członkami CEE Digital Coalition są organizacje branży cyfrowej z pięciu krajów regionu: Związek Cyfrowa Polska – Digital Poland Association (Polska), ANIS – Employers’ Association of the Software and Services Industry (Rumunia), AISlovakia (Słowacja), AAVIT – Association for Applied Research in IT (Czechy) oraz INFOBALT (Litwa). Przy samym raporcie #CEEAIChallenger 2026 Koalicja współpracowała dodatkowo z Business & Science Poland, organizacją reprezentującą interesy polskiego biznesu w Brukseli. We wstępie do dokumentu podpisał się Michał Kanownik, prezes Związku Cyfrowa Polska.
Źródło: CEE Digital Coalition, „#CEEAIChallenger 2026: Central Eastern European perspective on AI”, wrzesień 2026.
